Dom bez grzejników - co to właściwie oznacza?

Brak grzejników nie oznacza braku ogrzewania, lecz zmianę sposobu dystrybucji ciepła. Zamiast punktowych źródeł w domu stosuje się systemy powierzchniowe. W odróżnieniu od urządzeń konwekcyjnych (ogrzewających głównie powietrze) oddają one energię szybko i równomiernie. Najczęściej transfer ciepła odbywa się przez podłogę, rzadziej przez ściany lub sufit. 

Dom bez grzejników to wnętrze pozbawione widocznych elementów grzewczych na rzecz rozwiązań zintegrowanych z przegrodami budynku. Taką funkcję może pełnić wodna podłogówka, jednak coraz częściej w domach energooszczędnych wdraża się ogrzewanie na podczerwień, czyli system:

• prostszy i szybszy w instalacji, 
• bezawaryjny, 
• mniej kosztowny w zakupie oraz utrzymaniu. 

Elektryczna podłogówka nie wymaga przyłącza gazowego, kotłowni, regularnych przeglądów czy okresowej konserwacji. Można ją tworzyć etapami, pomieszczenie po pomieszczeniu, wykorzystując jako główne źródło ciepła lub wsparcie istniejącego systemu. Technologia szczególnie dobrze współpracuje z rozwiązaniami OZE, w tym fotowoltaiką, która optymalizuje koszty eksploatacji. Sama jest zresztą zeroemisyjna i może tworzyć zdrowy mikroklimat w pomieszczeniach.

Ogrzewanie podczerwienią pozwala osiągnąć wysoki komfort termiczny bez stosowania klasycznych kaloryferów. Nie trzeba przy tym mocno ingerować w estetykę wnętrza. Warto jednak podkreślić, że omawiane rozwiązanie wymaga świadomego projektowania i od początku musi zostać zaplanowane jako spójny system, w którym architektura, instalacje oraz izolacja pozostają w synergii.

Założenia projektowe, jakie warto przyjąć

Aby dom bez grzejników zapewniał komfort i niskie koszty utrzymania, muszą zostać spełnione minimum trzy warunki. 

Niski współczynnik przenikania ciepła

Powinno wpisywać się ono w standard budynków energooszczędnych, a nawet pasywnych. W praktyce oznacza to bardzo dobrą izolacyjność przegród, a także współczynnik przenikania ciepła na poziomie:

• ściany zewnętrzne: U ≤ 0,20 W/m²K (optymalnie 0,15 - 0,18) 
• dach: U ≤ 0,15 W/m²K 
• podłoga na gruncie: U ≤ 0,20 W/m²K 
• okna: Uw ≤ 0,9 W/m²K

Takie parametry osiąga się poprzez m.in. zastosowanie wysokiej jakości stolarki („ciepłe” drzwi wejściowe i brama garażowa, trzyszybowe okna itp.), eliminację mostków termicznych, odpowiednie połączenia ścian z fundamentem i dachem oraz inne istotne działania ingerujące w konstrukcję. 

Odpowiednia szczelność budynku

Odpowiedzialny jest za nią parametr n50 (test blower door), który powinien wynosić ≤ 1,0 1/h dla standardu energooszczędnego, a ≤ 0,6 1/h dla budynków zbliżonych do pasywnych. Brak kontroli nad infiltracją powietrza oznacza niekontrolowane straty ciepła. W systemie bez grzejników są one szczególnie odczuwalne.

Niskie zapotrzebowanie na energię cieplną (EUco)

Dla komfortowego działania ogrzewania powierzchniowego powinno ono wynosić ≤ 70 kWh/m²/rok, jednak poziom optymalny zakłada wartość EUco ≤ 40 - 50 kWh/m²/rok. Im niższa wartość, tym łatwiej utrzymać stabilną temperaturę bez konieczności „przewymiarowania” systemu. Niskie zapotrzebowanie na ciepło użytkowe oznacza, że system może pracować krócej i mniej intensywniej, by zaspokoić potrzeby domowników. W połączeniu z bardzo dobrą izolacją energia cieplna dłużej „zostaje” w domu i nie trzeba co chwilę go dogrzewać. 

Strategiczne rozmieszczenie systemu grzewczego

Na tym etapie wiele osób korzysta z takich opcji, jak darmowy projekt domu bez grzejników. Koszty ogrzewania IR zależą bowiem głównie od:

• całkowitego zapotrzebowania cieplnego budynku,
• optymalnego doboru mocy systemu,
• powierzchni montażowej.

Planując taki „niewidzialny” układ, trzeba najpierw pochylić się nad czterema kwestiami. Niekiedy trudno każdą z nich zająć się samodzielnie - zwłaszcza bez doświadczenia - jednak na potrzeby tekstu przyjrzyjmy się poszczególnym obszarom.

Rodzaj pomieszczenia

Zasadniczo wyróżnia się przestrzenie:

• suche, jak salon, sypialnia czy pokój dziecięcy,
• mokre - kuchnię albo łazienkę.

W strefach suchych montuje się folię grzewczą, w mokrych - najczęściej matę grzewczą pod płytki, choć wśród rozwiązań występują również np. folie grzewcze pod panelami winylowymi SPC.

Rodzaj powierzchni

Najczęściej stosuje się elektryczne ogrzewanie podłogowe, jednak folie grzewcze można także zainstalować na ścianie czy suficie. Takie rozwiązanie stosuje się np. w pomieszczeniach o ograniczonej powierzchni podłogi lub z dużą zabudową, by równomiernie rozprowadzić ciepło bez ingerencji w układ funkcjonalny wnętrza.

Wykończenie powierzchni

W przypadku ogrzewania podłogowego trzeba dopasować system do wykończenia podłogi. Inaczej projektuje się instalację pod panele, inaczej pod płytki, a jeszcze inaczej pod deskę warstwową. Każdy z tych materiałów ma inny opór cieplny i inaczej oddaje ciepło, co wpływa na rozmieszczenie oraz gęstość elementów grzewczych. Folie grzewcze najlepiej współpracują z panelami laminowanymi, SPC lub deską warstwową, maty grzewcze - z płytkami mineralnymi.

Powierzchnia montażowa

Nie zawsze będzie obejmowała ona całość podłoża, ale np. 70 - 80 % powierzchni podłogi. Co ważne, ogrzewania na podczerwień nie można instalować pod zabudową stałą (szafy, meble kuchenne, wyspy itp.). W przypadku mebli wolnostojących trzeba uwzględnić nóżki o wysokości minimum 30 mm oraz niewielką powierzchnię styku z podłogą (do ok. 16 mm²). W przeciwnym razie dochodzi do blokowania przepływu ciepła, co obniża efektywność i może prowadzić do przegrzewania systemu.

Automatyka i sterowanie temperaturą

Dom bez grzejników oznacza brak kręcenia zaworami oraz intuicyjnego ustawiania mocy grzewczej na urządzeniach. Rolę „strażnika” temperatury przejmują termostaty pokojowe z czujnikami NTC. Te pierwsze dzielą się na:

• manualne, 
• elektroniczne,
• programowalne (smart). 

Najprostsze modele pozwalają jedynie ustawić temperaturę za pomocą pokrętła albo przycisków. Termostaty elektroniczne i programowalne umożliwiają precyzyjne sterowanie temperaturą (z dokładnością nawet do 0,1 - 0,5 °C), pracę w harmonogramach dziennych czy tygodniowych, a nawet zdalne zarządzanie parametrami systemu, np. z poziomu aplikacji mobilnej z łącznością Wi-Fi. 

Ważną rolę w ogrzewaniu powierzchniowym odgrywają też czujniki temperatury podłogi. Stojąc na straży tego, by folia grzewcza nie nagrzewała się powyżej optymalnej temperatury, chronią podłoże przed przegrzaniem i zniszczeniem. Im bardziej zaawansowana i lepiej skonfigurowana automatyka pracy systemu bez grzejników, tym większy komfort i niższe rachunki za ogrzewanie.             

Błędy projektowe, których warto unikać

Pierwszym podstawowym błędem jest niedoszacowanie izolacyjności i zapotrzebowania cieplnego budynku. Jeśli przegrody mają zbyt wysokie współczynniki przenikania ciepła, a budynek jest nieszczelny, to nawet dobrze zaprojektowane ogrzewanie powierzchniowe nie zapewni komfortu. Użytkownik może próbować „ratować sytuację” podnoszeniem temperatury, jednak skutkować to będzie wyłącznie wyższymi kosztami i nierównomiernym rozkładem ciepła. Dlatego jeszcze na wstępie trzeba upewnić się, że montaż konkretnej technologii w danym budynku jest w ogóle uzasadniony. Może się okazać, że najpierw trzeba popracować nad konstrukcją i jej standardem, a dopiero potem zabierać się za tworzenie „domu bez grzejników”.

Drugim błędem jest niewłaściwe rozmieszczenie elementów grzewczych. Często wynika ono z braku koordynacji projektu instalacji z układem mebli. Montaż folii lub mat pod zabudową stałą ogranicza oddawanie ciepła, a w skrajnych przypadkach może prowadzić do przegrzewania systemu. Podobny problem pojawia się przy nieuwzględnieniu rzeczywistego sposobu użytkowania pomieszczeń.

Kolejny problem może stanowić brak podziału na strefy grzewcze. Chodzi o to, by nie stosować jednej temperatury dla całego domu, bo rzadko się to sprawdza. Różne pomieszczenia mają różne potrzeby i dynamikę nagrzewania, a ustawianie parametrów w jednolity sposób obniża komfort i utrudnia efektywne zarządzanie energią. 

Błędem, którego należy unikać, jest również nieprawidłowy dobór materiałów wykończeniowych. Elektryczna podłogówka działa efektywnie na podłożu o niskim oporze cieplnym, którego nie można pokrywać dywanami czy zastawiać meblami. Niedopuszczalne jest kładzenie folii lub maty grzewczej na podłożu, które będzie blokować przepływ ciepła lub odkształcać się pod wpływem temperatury, np. litym drewnie czy wykładzinie PVC. 

Bywa też, że na etapie instalacji pomijana jest rola automatyki. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy ktoś bierze się za samodzielny montaż. Nieuwzględnienie czujników podłogowych czy zastosowanie termostatów o niskiej precyzji prowadzi do wahań temperatury i obniżenia komfortu użytkowania. Sterowanie systemem w domu bez grzejników powinno być natomiast traktowane jako integralna część układu, a nie wygodny dodatek. 

Czy dom bez grzejników naprawdę ma sens?

Tak - współczesne domy są coraz częściej ogrzewane bez udziału kaloryferów i ciężkich elementów, które ingerują w przestrzeń, zabierają cenne metry kwadratowe i ograniczają swobodę projektową. Szczególnie efektywne i wygodne okazują się technologie powierzchniowe, w tym elektryczne ogrzewanie na podczerwień. Integralną częścią, a jednocześnie dużym atutem takiego układu jest zaawansowana automatyka pozwalająca precyzyjnie zarządzać parametrami oraz pracą układu. Często odbywa się to bez udziału użytkownika lub może być realizowane nawet gdy znajduje się on poza domem.

Artykuł został opracowany przez ekspertów od nowoczesnych systemów ogrzewania podczerwienią z firmy Heat Decor.

Arykuł sponsorowany.